Tahıla Karşı: İlk Devletlerin Derin Tarihi by James C. ScottMy rating: 5 of 5 stars
Harika bir kitap. Yazmakta olduğum "Enerji, Karmaşıklık ve Çöküş" adlı kitapta tarım devrimini anlatırken çok yararlandım. Aslında uzunca bir not çıkarmıştım burada paylaşmak için, ancak notu kitapta kullanınca işler değişti. :) Yine de konuyu şöyle özetleyebilirim.
Tarım devrimi neolitik devrim olarak da adlandırılır. Kitap neolitiğin ani bir sıçramadan ziyade bin yıllara yayılmış uzun bir geçiş sürecinin yaşandığını söylüyor. Avcı toplayıcılıktan tarıma geçiş gündelik bilgilerimizin aksine pürüzsüz ve tek yönlü bir süreç değildi. Özellikle Mezopotamya’daki kırılgan ilk devletlerin çöküşleriyle, sık sık geri dönüşler yaşanıyordu. Scott bu noktada çöküş kavramını olumsuz bir bakış açısıyla değerlendirmiyor. Aslında çöküşle şehir devletlerinin bileşenlerine (yani küçük insan topluluklarına) ayrıldığını söylüyor. Çöküşün illa ki hayat kalitesini düşüren bir şey olmadığını iddia ediyor.
Yerleşik hayat tarımsal köylerin ortaya çıkmasından en az 4000 yıl önce başlamıştı. Bu nedenle aslında insanlar daha devlet ortaya çıkmadan önce yerleşik hayata geçmişlerdi. Yerleşikliğe yönelik sosyal bir arzu olmadığı gibi, yerleşikliğe karşı alternatifler de çeşitliydi. Çevredeki bitki örtüsü ve hayvan çeşitliliği avcı ve toplayıcılığı ve göçebeliği çok kolay kılıyordu. Kısacası Neolitik insan için bir devlette yaşamak ne gerekli ne de arzu edilebilir bir şeydi.
Devlet öncesi yaşam Hobbes’un iddia ettiği gibi “fakir, kötü, kaba ve kısa” değildi. Aslında “sosyal, rahat, keyifli, nispeten barışçıl ve daha uzun” olduğu söylenebilirdi.
Devletler tahılların tamamen ıslah edilmesi ya da evcilleştirilmesinden sonra kademeli olarak ortaya çıktılar. Tahıl tohumları kolaylıkla taşınıp depolanabildiği için ilk devletlere kullanışlı bir vergilendirme aracı sağladılar. Tahıllar ilk devletlerin temelini oluşturmuşlardı. Kısacası tahıl yoksa devlette yok denebilirdi. Tahıllar kolayca ölçülebiliyor, depolanabiliyor ve vergilendirilebiliyordu.
Devlet dışında çok çeşitli geçim olanakları bulunuyorken aklı başında bireylerin devlet içinde yaşamayı seçmemeleri daha makul bir tercihti. Alternatiflere yönelen insanların yeri savaşlarda elde edilen ya da satın alınan kölelerle doldurulmaya başlamıştı. Bu anlamda devletlerin içindeki yaşam giderek yarı yerleşik avcı toplayıcı hayata kıyasla doğallığını kaybetmişti.
Özetle bu kitaptan yazdığım kitapta çok faydalandım. Yazarın tarzı çok hoşuma gitti. Çevirisini de başarılı buldum. Bu alanda okumaya meraklı olanlara tavsiye ederim.
Eklemek istediğiniz görüşleriniz olursa aşağıdan bir yorum yazarsanız da memnun olurum.
İyi okumalar.
View all my reviews
