Yakından takip edenler bilirler Pardus 2003 yılında başlayan bir çabanın ürünü. Uzun süren bir yazılım bağımlılığı çıkmazından yavaş yavaş dönmeye başladığımızı düşünüyorum. Yaklaşık üç aydır evde, işte , dizüstü bilgisayarımda Pardus Lİnux kullanıyorum. Hal böyle iken "Özgürlük İçin" sloganı ile hayatımıza giren Pardus Linux'un özgürlükten neyi kastettiği hakkında biraz açıklamada bulunmak gerektiğini düşünüyorum.
İktisatçılar olarak bizler kıt kaynaklar ve sınırsız ihtiyaçlar tekerlemesini sık sık söyleriz. Ülkemizin kaynaklarının pek bol almadığını ise herkes biliyor. Bu kaynakları özel şirketler bir yana devletin har vurup harman savurması ise kahvehanelerin en popüler konusudur.
Bazen falanca üniversitenin, belediyenin, kamu kurumunun bir veritabanı sunucusuna ya da sunucu yazılımına on binlerce dolar harcadığı kulağıma gelir ve saçımı başımı yolasım gelir. Şaka söylemiyorum bilimsel araştırmaların çok kısıtlı bütçelerle yürütülmeye çalışıldığı üniversiteler bile ne yazık ki bir ücretli yazılım merakı içerisindeler. (konuyla ilgili bkz.Vista “sudan ucuz”) Bilgisayar programcılığı bölümlerinden mezun olanlara dahi free software (özgür yazılım) lafı geçen bir cümle sarf edince, "o ne ki hocam, beleş mi yani" gibi anlamsız diyaloglara girmemeniz elde değil. Aslında bütün bilgisayar yazılımlarını yasa dışı kullanan kişiler için ve hatta bunları yasa dışı kullandıklarının farkında bile olmayanlar için özgür yazılım gayet gereksiz, anlamsız bir laf salatası.
Özgür yazılım ne demektir sorusu ile ilgili olarak yine bir linux dağıtımı olan Debian'ın sitesinden bir aktarma yapmak istiyorum.
İngilizce konuşan ve Özgür Yazılım kavramına yeni pek çok insan, "özgür yazılım (free software)" içindeki "özgür" (free) kelimesinin bekledikleri şekilde kullanılmaması yüzünden şüpheye düşerler. Onlara göre "özgür" "bedava" anlamına gelir. Bir İngilizce sözlük "free" kelimesi için yirmiye yakın anlam sıralar. Bunlardan sadece bir tanesi "bedava"dır. Geri kalanları özgürlük ve sınırlamaların olmaması kavramlarına atıfta bulunur. Biz "Özgür Yazılım (Free Software)"dan bahsettiğimiz zaman özgürlüğü (freedom) kastederiz, fiyatı değil.
Sadece kullanmak için para ödemenizin gerekmediği anlamıyla "özgür" yazılım çoğunlukla hiç de "özgür" değildir. Böyle bir yazılımı başkalarına vermeniz yasaklanmış olabilir ve onu geliştirmeniz neredeyse kesinlikle engellenmiştir. Bedelsiz olarak lisanslanan bir yazılım genellikle pazarlama kampanyasında ilgili bir başka ürünün tanıtımı için veya daha ufak bir rekabetçiyi bertaraf etmek için kullanılan bir silahtır ve sürekli bedelsiz kalacağına ilişkin hiç bir garanti yoktur.
Gerçek özgür yazılım her zaman özgürdür. Kamuya açık (lisanssız) hale getirilen yazılım ise birileri tarafından alınarak özgür olmayan yazılımlarda kullanılabilir. Böylelikle yapılan herhangi bir geliştirme kamusal alanın dışında kalacaktır. Özgür kalması için bir yazılım telif hakkı ve lisans taşımalıdır1.
Türkçe'de Özgürlük Nedir?
Türk Dil Kurumu sözlüğü'ne göre:
- özgürlük
- Herhangi bir kısıtlamaya, zorlamaya bağlı olmaksızın düşünme veya davranma, herhangi bir şarta bağlı olmama durumu.
- Her türlü dış etkiden bağımsız olarak insanın kendi iradesine, kendi düşüncesine dayanarak karar vermesi durumu, hürriyet.
olarak tanımlanmıştır.
Özgür Yazılım Derneği'ne göre bu özgürlük tanımı yazılım kavramına aşağıdaki şekilde uyarlanabilir:
Özgür yazılımın temelinde kullanıcının bir yazılımı çalıştırma, kopyalama, dağıtma, inceleme, değiştirme ve geliştirme özgürlükleri yatar. Daha kesin ve açık bir ifadeyle, kullanıcılara şu haklar tanınmıştır:
- Her türlü amaç için programı çalıştırma özgürlüğü.
- Programın nasıl çalıştığını inceleme ve kendi gereksinimleri doğrultusunda değiştirme özgürlüğü. Program kaynak koduna erişim bunun için bir ön şarttir.
- Yeniden dağıtma ve toplumla paylaşma özgürlüğü.
- Programı geliştirme ve gelişmiş haliyle topluma dağıtma özgürlüğü.
Böylece yazılım bütün toplum yararına geliştirilmiş olur. Program kaynak koduna erişim bunun için de bir ön şarttır[2].
Konuyu özgür yazılım deyince ilk akla gelen isimlerden biri olan Richard Stallman'ın bazı sözleri ile kapatmak istiyorum.
"Topluluğumuzun [özgür yazılım camiasını kastediyor] gelecekte daha da büyüyebilmesini sağlamanın en etkili yolu, özgürlüğün değerini ve özgür olmayan yazılımların ahlaki açıdan kabul edilemez olduğunu herkesin anlamasını sağlamaktır. Uzun vadede, özgürlüğe değer veren insanlar, en iyi ve temel savunmamızdır[3].
Daima özgür olmanız dileğiyle, esen kalın.
[1] Özgür (Free) Ne Demektir? veya Özgür Yazılım (Free Software) ile Neyi Kastediyoruz?
[2] Özgür Yazılım, Özgür Türkiye
[3] Richard Stallman "20. Yılın Sonunda Özgür Yazılım Topluluğu: Büyük Ama Tamamlanmamış Başarı" - "The Free Software Community After 20 Years: With great but incomplete success, what now?"
çok güzel..
YanıtlaSil