Ölü İktisatçılar Geçidi: İktisadi Düşünceler Tarihi

İktisadi düşünce tarihi bir ölü iktisatçılar resmi geçidi midir? Dünya tarihindeki temel dönüşümlere paralel olarak iktisadi düşüncenin gelişimine dair bir farkındalık olmadan iktisat öğretilebilir mi? Adam Smith ve J.M. Keynes dışında iktisatçı olmadığını zanneden, iktisatın sadece klasik, keynesçi ya da paracı görüşten ibaret olduğunu düşünen, talep edilen miktarı etkileyen faktörlerin beş tane olduğunu sanan ve bunları gökten inmiş ilahi ve değişmez bir gerçek olarak kabul eden iktisatçılar yetiştirmek istiyorsak neden olmasın?

İktisada giriş derslerinin başında üzerinde pek fazla durulmayan, kısa geçilen bir bölüm bulunuyor. Bu bölüm iktisadın bir bilim olarak ortaya çıkışıdır. Bugün ilk iktisat bilimiyle tanıştığım dönemi hatırladığımda, lisans eğitimim içerisinde bu konunun önemi yeterincece kavrayamadığımı görüyorum. İktisat eğitimime başladığım ilk yıllarda iktisadın geçmişten bu güne geçirdiği değişimin, ekonomik hayatın geçirdiği dönüşüm evrelerinin farkında değildim. Aslına bakarsanız bu konu iktisat eğitiminin genelde son yıllarında verilen İktisadi Düşünce Tarihi dersinin alanına giriyor. Ancak bana sorarsanız kısa bir tarihsel girişin iktisada giriş derslerinde verilmesinde fayda vardır. J.K. Galbraight'ın [1] Türkçe'ye İktisat Tarihi adıyla çerilen (Economics in Perspective, 1987) kitabının başında dediği gibi 'iktisatın tarihine dair bir farkındalık olmadan iktisat da anlaşılamaz'. Kurtuluş savaşımızdaki gelişmeleri Fenerbaçe Beşiktaş'ı şu tarihte yendi tadında ezberleyen öğrencilerin bugünkü dünyayı anlamalarını bekleyebilir miyiz? Ya da "iktisatın tarihine dair bir farkındalık olmadan" iktisat öğretebilir miyiz?

Dünya tarihindeki temel dönüşümlere paralel olarak iktisadi düşüncenin gelişimine dair bir farkındalık olmadan iktisat öğrenilebilir. Tabii bu öğrenilene iktisat denilebilirse. Adam Smith ve J.M. Keynes dışında iktisatçı olmadığını zanneden, iktisatın sadece klasik, keynesçi ya da paracı görüşten ibaret olduğunu düşünen, talep edilen miktarı etkileyen faktörlerin beş tane olduğunu sanan ve bunları gökten inmiş ilahi ve değişmez bir gerçek olarak kabul eden iktisatçılar yetiştirmek istiyorsak neden olmasın?

İktisadi bir fonksiyonu, altında yatan varsayımları ve en temel anlamda bile tarihsel temelini anlamadan salt matematiksel bir fonksiyon olarak düşünmenin ne kadar tehlikeli olduğunu bütün iktisatçılar bilir. İktisat eğitimine yeni başlayan kişilerin bu altyapıya yeterince sahip olup olmadığı sorgulanmazsa verilen bilgiler ne yazık ki ezberden öteye gidemez. Ama biz hocalar olarak genelde bir hatayı çok sık yaparız. Aslına bakarsanız bu da biraz da iktisatçılara özgü bişeydir. Yani varsaymak. Öğrencilerin iyi bir tarih bilinci oldukları dünyadaki dönüşümlerin farkında oldukları VARSAYIMI altında iktisada girişi kafalarına boca ederiz.

Mustafa Acar'ın Modern İktisadın İnşası'nın [2] editörü olarak yazdığı önsöze bir göz atalım.
"İktisatta olsun, öteki sosyal bilim dallarında okuyanlar olsun, iktisatla ilgili dersler alan öğrenciler arasında 'en sıkıcı dersin hangisi olduğu' yolundaki bir anket yapılsa, muhtemelen İktisadi Düşünceler veya İktisadi Düşünce Tarihi dersi birinciliği başka bir derse kolay kolay kaptırmazdı! Öğrencilerin bu dersi genellikle sıkıcı, kasvetli ve donuk bulmalarının en başta gelen nedeni ders kitaplarında iktisadi düşüncenin serüveninin adeta bir 'ölü iktisatçılar geçidi' şeklinde anlatılmasıdır. Çoğunlukla, iktisadi öğretilerin tarihsel seyri tutarlı ve bütüncül bir çerçeveye oturtulmadan, kronolojik bir sırayla, öğrencilere yığınla verilen isim, eser ve görüş anlatılır. Zavallı öğrenci de derste iktisadi düşüncenin evrimini anlamak yerine daha çok, bu kadar ismi ve görüşü sınavda nasıl hatırlayabileceği endişesiyle kıvranır durur."

Kendi adıma lisans eğitimimde aldığım İktisadi Düşünce Tarihi dersi ne yazık ki yukarıda anlatılanlara tıpatıp uyuyor. Diğer taraftan doktoramda geçen yıl aldığım derslerden biri de İktisadi Düşünceler Tarihi idi. Bu ders sırasında iktisat tarihinin bir ölü üktisatçılar geçidi olmadığını daha da iyi anladım. Taşlar yerlerine oturmaya başladıkça görüşleri anlamak kolaylaştı ve daha zevk verici hale geldi. Öğrendiğimiz bilimin kaynağını, bu güzel ve yaşlı ağacın yapraklarına giden suyu nereden aldığını öğrendikçe iktisat benim gözümde daha da güzelleşiyor.

İktisat bölümlerinde 4. sınıfta çok geç bir şekilde gelen tarihsel bakış açısı ise temelinden özürlü bir iktisatçı tipi ortaya çıkarıyor. Önce iktisat derslerinde iktisadı ezberliyoruz-ezberletiyoruz. Sonra iktisadi düşünceler tarihi derslerinde iktisadi düşünceleri ezberliyoruz-ezberletiyoruz. Oysa iktisat derslerinin içine hocaların birazcık iktisadi düşünce tarihi karıştırmaları öğrencilerin öğrendikleri konuları konumlandırmalarını sağlamaz mı?

Kaynakça:
1. Galbraith, J.K., (2004), İktisat Tarihi, Çev: Müfit Günay, Dost Kitabevi, Ankara
2. Skousen, Mark, (2003), Modern İktisadın İnşası, Çev: Mustafa Acar, Ekrem Erdem ve Metin Toprak, Liberte Yayınları, Ankara